พืชกินแมลงคืออะไร? ทำความรู้จักกับ สิ่งมีชีวิตที่ใช้กับดักอันชาญฉลาดในการดำรงชีวิต

พืชกินแมลง หยาดน้ำค้าง Drosera Capensis
สารบัญบทความ
พืชกินแมลงคืออะไร
พืชกินแมลงคืออะไร?

พืชกินแมลงคืออะไร? คุณรู้หรือไม่? บนโลกของเราประกอบด้วยสิ่งมีชีวิตหลากหลายสายพันธุ์ ซึ่งสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดก็จะมีลักษณะทางกายภาพที่แตกต่างกันไป แต่มีอยู่หนึ่งสิ่งมีชีวิตที่น่าทึ่ง นั่นก็คือ พืชกินแมลง เป็นพืชที่ได้ขึ้นชื่อว่ามีการดำรงชีวิตคล้ายกับสัตว์บางชนิดที่จับแมลงกินเป็นอาหาร 

โดย พืชกินแมลงจะใช้กับดักอันชาญฉลาดของมันจับแมลง แล้วย่อยให้เป็นสารอาหาร แต่คุณสงสัยไหมว่าทำไมพวกมันต้องจับแมลงและสัตว์ที่มีขนาดเล็กเป็นอาหาร? วันนี้เราจะพาทุกคนมาไขข้อสงสัยนี้ไปพร้อม ๆ กับการทำความรู้จักกับ พืชกินแมลงให้มากขึ้นในบทความนี้ 

พืชกินแมลงคืออะไร?

พืชกินแมลงคือ พืชที่วิวัฒนาการตัวเองเพื่อเพิ่มทางเลือกในการรับสารอาหารนอกเหนือจากที่รับจากราก โดยการสร้างกับดักจับสัตว์ แมลง สัตว์เซลล์เดียวมาบริโภค เป็นการปรับตัว อันเนื่องจากในดินที่อยู่มีสารอาหารที่น้อยสภาพเป็นกรด หิน ทราย ฯลฯ

venus flytrap หรือ กาบหอยแครง
แมลงวันที่กำลังติดกับดักของ venus flytrap หรือ กาบหอยแครง

โดยส่วนใหญ่พวกมันจะรับสารอาหารจากการบริโภคแมลงและสิ่งมีชีวิตขนาดเล็ก เพื่อความอยู่รอดแล้วอะไรที่ทำให้พืชชนิดนี้กินสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ 

ปกติพืชกินแมลงส่วนใหญ่มักจะเติบโตในระบบนิเวศแบบถิ่นทุรกันดาร หรือที่ลุ่ม ซึ่งเป็นบริเวณที่มีแสงแดดและความชื้นสูงมาก อีกทั้งยังมีน้ำไหลเวียนพัดพาเอาแร่ธาตุต่าง ๆ ออกไป จึงทำให้สารอาหารในดินนั้นหายาก โดยเฉพาะสารประกอบไนโตรเจน

นี่จึงเป็นเหตุผลที่ทำให้พืชเหล่านี้ต้องวิวัฒนาการตัวเองเพื่อการอยู่รอด โดยการจับแมลงกินเป็นอาหาร เพื่อเสริมสารอาหารที่ขาดหายให้กับตัวมันเอง นอกจากนี้ยังเชื่อกันว่ารากของพืชกินแมลงไม่สามารถดูดซึมสารอาหารที่มีอยู่ในดินได้เพียงพอ จึงต้องจับแมลงกิน เพื่อดูดซึมสารอาหารมาทดแทน 

ในปัจจุบันมีพืชกินแมลง ที่เป็นที่รู้จักมากกว่า 750 ชนิดทั่วโลก โดยพืชเหล่านี้ส่วนใหญ่จะปรับเปลี่ยนรูปร่างของใบไม้ให้เป็นกับดักอันชาญฉลาด เพื่อใช้ในการหลอกล่อแมลงหรือสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ให้ตกหลุมพราง จากนั้นใบของมันก็จะเกิดการตอบสนองด้วยการกักขังเหยื่อไว้ไม่ให้หนี และก็ทำการย่อยเหยื่อ

เพื่อดูดซับเอาสารอาหารจากเหยื่อ ซึ่งใบของพืชกินแมลง จะมีทั้งแบบ แอคทีฟ(กับดักแบบเคลื่อนไหว) และแบบ พาสซีฟ(กับดักแบบรอให้เหยื่อเข้ามาเอง) นั่นหมายความว่า พวกมันจะเคลื่อนไหวตามรูปแบบการเปลี่ยนแปลงของเซลล์

ตัวอย่างของ พืชกินแมลง ที่ได้รับความนิยมในประเทศไทย

พืชกินแมลงในประเทศไทย นั้นมีหลากหลายชนิด แต่วันนี้เราจะขอยกตัวอย่างพืชกินแมลง ที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในไทย ได้แก่ 

nepenthes ampullaria
nepenthes ampullaria
  • ต้นหม้อข้าวหม้อแกงลิง (nepenthes) เป็นพืชกินแมลงสกุลใหญ่สกุลหนึ่งที่คนไทยหลายคนต่างคุ้นเคยกันเป็นอย่างดี โดยพืชชนิดนี้จะมีลักษณะเป็นไม้เลื้อย มีระบบรากที่ตื้นและสั้น แต่สามารถเจริญเติบโตจนสูงได้หลายเมตร ซึ่งหากมองผิวเผินตั้งแต่ลำต้นไปจนถึงก้านใบจะมีลักษณะใบคล้ายกับพืชสกุลส้ม และยาวไปจนสุดจะเป็นสายดิ่งซึ่งบางสายพันธุ์ใช้เป็นมือจับยึดเกี่ยว แล้วจบลงที่หม้อซึ่งเป็นใบแท้แปรสภาพมา ซึ่งภายในหม้อนั้นจะมีของเหลวรสหวานที่พืชสร้างขึ้นมา เพื่อใช้สำหรับจัดการเหยื่อให้จมนั้นตาย จากนั้นก็จะเริ่มเข้าสู่กระบวนการย่อยและดูดซึมสารอาหารไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ  

สำหรับ วิธีเลี้ยงพืชกินแมลง อย่างต้นหม้อข้าวหม้อแกงลิง ก็ไม่ได้ยากมากนัก เนื่องด้วยสายพันธ์ุส่วนใหญ่พบได้ในป่าฝนแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สภาพแวดล้อมตามธรรมชาติของพืชชนิดนี้จึงไม่ต่างจากบ้านเรามาก

เพียงแค่ปลูกในกระถางที่เหมาะสมกับขนาดต้น หากลำต้นมีขนาดใหญ่หรือยาวมาก ควรหาไม้มาปักเป็นหลักแล้วใช้เชือกผูกยึดไว้ จากนั้นเมื่อปลูกได้แล้วก็ควรหมั่นรดน้ำให้ชุ่มและย้ายไปพักในที่ร่มประมาณ 3-5 วัน หลังจากนั้นจึงค่อย ๆ เพิ่มปริมาณการรับแสงแดด

venus flytrap หรือ กาบหอยแครง
venus flytrap หรือ กาบหอยแครง
  • กาบหอยแครง (venus flytrap) เป็นพืชที่ใบมีลักษณะคล้ายเปลือกหอยแครง และส่งกลิ่นหอม เมื่อใบกางออกเป็นสองแฉกจะมีขนขนาดเล็กอยู่บนแฉก ซึ่งสิ่งนี้จะมีความไวต่อการสัมผัส ดังนั้น เมื่อมีแมลงเข้ามาใกล้แฉก ใบก็จะปิด เพื่อขังแมลงไว้ข้างใน จากนั้นก็จะเริ่มเข้าสู่กระบวนการย่อยเหงื่อ 

สำหรับ วิธีเลี้ยงพืชกินแมลงอย่างกาบหอยแครงนั้นไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ก็ไม่ได้ถือว่ายากเกินไป โดยทั่วไป พืชชนิดนี้จะบานเพียงดอกเดียว ผลเป็นฝัก มีเมล็ดข้างใน สามารถเติบโตได้ดีในดินที่ผสมขุยมะพร้าวสับ และควรปลูกให้รากจมน้ำครึ่งหนึ่ง

กาบหอยแครงเป็นพืชที่ชอบอากาศอบอุ่น และไม่ต้องการน้ำมาก ดังนั้น จึงต้องปลูกไว้ในบริเวณที่มีแสงแดดปานกลาง และหมั่นเปลี่ยนวัสดุปลูกทุก ๆ 1-2 ปี 

  • ต้นหยาดน้ำค้าง (Drosera)เป็นพืชกินแมลงสกุลใหญ่สกุลหนึ่ง โดยใบของมันจะทำหน้าที่เป็นกับดักที่มีเมือกน้ำหวาน ๆ ปกคลุมอยู่ที่ผิวใบ เพื่อคอยล่อ จับ และย่อยแมลง ให้กลายเป็นสารอาหารทดแทน โดยพืชชนิดนี้สามารถกินได้ทุกอย่างตั้งแต่แมลง  ไปจนถึงสัตว์ขนาดเล็ก 

สำหรับวิธีเลี้ยงพืชกินแมลงอย่างต้นหยาดน้ำค้าง ให้ปลูกในที่ดินทราย หรือ ดินร่วนปนทราย และควรตั้งไว้ในบริเวณที่โล่งมีแสงแดดประมาณ 50-70 % เพราะพืชชนิดนี้จะชอบความชื้นมาก แต่ถ้าเปียกเกินไปก็อาจจะทำให้ต้นเน่าตายได้

ดังนั้น อย่ารดน้ำมากเกินไป แต่ให้เลี้ยงไว้ในบรรยากาศที่มีความชื้นสูง บางคนเลี้ยงในตู้ปลาก็เน่าตายหมด เพราะแฉะเกินไป ทางที่ดีควรปลูกใส่กระถางที่มีจานรองดินระบายน้ำได้ดี เพียงเท่านี้ต้นหยาดน้ำค้างก็จะเจริญเติบโตได้อย่างเต็มที่แล้ว 

ลักษณะเฉพาะของ พืชกินแมลง 

พืชกินแมลง ขึ้นชื่อว่าเป็นพืชหายากที่มีลักษณะเฉพาะทางกายภาพที่น่าทึ่ง โดยลักษณะสำคัญบางประการของพืชกินแมลง มีดังนี้ 

  1. พืชที่ต้องการสารอาหารไนโตรเจนมากที่สุด : พืชที่กินแมลงส่วนใหญ่ต้องเผชิญกับการขาดสารอาหารที่จำเป็นในการเจริญเติบโต โดยเฉพาะไนโตรเจน จึงทำให้พืชเหล่านี้มี วิวัฒนาการสร้างกับดัก เพื่อจับแมลงกินเป็นอาหาร โดยมันจะดูดซึมสารอาหารที่จำเป็นผ่านโครงสร้างของใบ 
  2. พืชที่ดักจับเหงื่อด้วยเมือก : เราจะสังเกตเห็นได้ว่าพืชที่กินแมลงมักจะมีลักษณะดูแวววาวและมีสีสัน บางชนิดมีกลิ่นที่หอมหวานสามารถดึงดูดแมลงได้ง่าย ดังนั้น เมื่อแมลงเข้าใกล้พืชเหล่านี้ พวกมันก็จะถูกดักจับและโดนย่อยด้วยน้ำย่อยหรือเอนไซม์ 
  3. NO ESCAPE : แมลงที่ติดกับดับพอดีจะไม่มีโอกาสหลบหนี เพราะปากของใบไม้จะมีขอบเป็นเส้นขนซึ่งช่วยปิดแฉกของใบไม้ที่ขังแมลงไว้ข้างใน ทำให้แมลงส่วนใหญ่ไม่สามารถหลบหนีได้ง่าย อีกทั้งพืชบางชนิดมีเมือกเหนียว ซึ่งทำให้แมลงไม่สามารถเคลื่อนที่ไม่ได้ 
  4. พืชที่ใช้เอมไซม์ในการย่อยสารอาหาร : พืชที่กินแมลงจะหลั่งน้ำย่อย ซึ่งประกอบด้วยเอนไซม์ที่ช่วยในการย่อยสลายแมลงเพื่อการดูดซึมสารอาหาร อีกทั้งแบคทีเรียหรือไรที่อยู่ในระบบย่อยอาหารของพืชบางชนิดยังทำหน้าที่เลียนแบบระบบย่อยอาหารของมนุษย์อีกด้วย
  5. ส่วนใหญ่มักชอบอาศัยอยู่ในพื้นที่ชื้นแฉะ : โดยส่วนมากเรามักพบพืชกินแมลงในดินที่มีความเปียกชื้น และมีความเป็นกรด ซึ่งดินลักษณะนี้จะขาดสารอาหาร นี่จึงเป็นที่มาของวิวัฒนาการการกินแมลง
พืชกินแมลงตระกูล Heliamphora หรือ ฮีเลียมฟลอร่า
พืชกินแมลงตระกูล Heliamphora หรือ Sun Pitcher
พืชกินแมลงตระกูล ซาราซีเนีย หรือ sarracenia
พืชกินแมลงตระกูล ซาราซีเนีย หรือ sarracenia

RECENT POSTS