ปลวก สิ่งมีชีวิตที่มีบทบาทสำคัญต่อระบบนิเวศเขตร้อน 

ปลวก ระบบนิเวศ
สารบัญบทความ
ปลวก ระบบนิเวศ

ปลวก ได้รับการขนานนามว่าเป็น “นักทำลายล้างตัวฉกาจ” แล้วคุณล่ะนึกถึงอะไรเป็นอย่างแรกเมื่อเห็นปลวก? คุณอาจจะคิดว่ามันเป็นทำลายอุปกรณ์ต่าง ๆ ภายในบ้านของคุณ หรือมันเป็นศัตรูพืชหรือสัตว์ที่น่ารังเกียจ? 

แต่ในทางกลับกัน มีผลงานวิจัยของมหาวิทยาลัยพรินซ์ตัน ออกมาบอกว่า “ปลวกคือผู้กอบกู้ที่มีบทบาทสำคัญในระบบนิเวศมากเลยทีเดียว” เพราะถึงแม้ปลวกจะเป็นตัวอันตรายที่เข้าไปทำลายทรัพย์สินภายในบ้านของคุณ

แต่ในระบบนิเวศเขตร้อน ปลวกกลับมีบทบาทสำคัญที่ช่วยทำให้พืชและสัตว์บางชนิดในบริเวณเขตร้อนสามารถดำรงชีวิตได้ 

ซึ่งในปัจจุบันมีปลวกเพียงไม่กี่ชนิดเท่านั้นจากทั้งหมด 3,000 สายพันธุ์ที่ถูกจัดว่าเป็นศัตรูพืชได้ ดังนั้น วันนี้เราจึงจะขอพาทุกมาทำความรู้จักกับปลวก สิ่งมีชีวิตที่หลายคนไม่อยากให้มันเข้าบ้าน แต่มันกลับมีความสำคัญและมีประโยชน์ต่อระบบนิเวศเป็นอย่างมาก

ดังนั้น privatespacescience2017.com จะพาทุกคนมารู้จักอีกแง่มุมของปลวกที่มีประโยชน์ต่อสมดุลทางระบบนิเวศอย่างที่คาดไม่ถึงกันเลยทีเดียว

ปลวก คืออะไร? ในระบบนิเวศ 

ปลวก ปลวกงาน
ปลวกงาน : ที่มาของภาพ

หากพูดถึงสัตว์ที่คนรักบ้านหลายคนรังเกียจมากที่สุดคงจะหนีไม่พ้นปลวก เพราะมันเป็นสิ่งมีชีวิตที่ขึ้นชื่อว่าเป็นตัวทำลายล้างสิ่งของที่ทำจากไม้มากที่สุด แล้วปลวกกินอะไรบ้าง?

ปลวก คือ แมลงสังคมชั้นสูงที่มักอยู่รวมกันเป็นกลุ่มใหญ่ภายในรัง ซึ่งปลวกจะกินสารอินทรีย์ที่ตายและเน่าเปื่อยแล้ว เช่น เนื้อไม้ เปลือกไม้ เศษไม้ ใบไม้ ดิน มูลสัตว์ หรือวัสดุอื่น ๆ ที่มีเซลลูโลสเป็นองค์ประกอบ

พวกมันจะสร้างการเชื่อมโยงที่สำคัญในการหมุนเวียนสารอาหารในป่า โดยการทำลายซากไม้และสารอินทรีย์ที่ตกค้างบนพื้นดิน ซึ่งถ้าหากไม่มีปลวก จุลินทรีย์อาจจะใช้นานเวลาหลายปีกว่าจะย่อยสลายสิ่งเหล่านี้ได้

โดยทั่วไปลักษณะของปลวกส่วนใหญ่จะมีความยาวลำตัวระหว่าง 4 ถึง 15 มิลลิเมตร เท่านั้น ซึ่งปลวกแต่ละสายพันธุ์ก็จะมีขนาดความยาวของลำตัวแตกต่างกันไป

ในระบบนิเวศปลวกนับว่าเป็นผู้บริโภคซากพืชซากสัตว์ที่มีบทบาทสำคัญต่อระบบนิเวศเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อน 

ปลวกทหาร ระบบนิเวศ
ปลวกทหาร : ที่มาของภาพ

โดยเราจะพบเห็นปลวกกระจายอยู่ทุกพื้นดินในโลกยกเว้นแอนตาร์กติกา ซึ่งรังปลวก หนึ่งรังจะมีสมาชิกหลายล้านตัวเลยทีเดียว และมีราชินีปลวก หนึ่งตัวหรือมากกว่า

ซึ่งราชินีจะมีอายุขัยยาวนานที่สุดในแมลงทุกชนิด บางตัวอยู่ได้ถึง 30-50 ปี รังของปลวกสามารถถูกเรียกว่าเป็นระบบสิ่งมีชีวิตพิเศษ (SUPERORGANISM) เพราะในรังมีระบบจัดการบริหารตัวเองเหมือนใช้อวัยวะต่าง ๆ ร่วมกัน เพื่อการดำรงชีวิตให้เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

ราชินีปลวก ระบบนิเวศ นางพญาปลวก
นางพญาปลวก : ที่มาของภาพ

ความสำคัญของปลวก ที่มีประโยชน์ต่อระบบนิเวศ

เมื่อสภาพแวดล้อมที่มนุษย์สร้างขึ้นต้องอยู่ร่วมกับสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติของโลก ปลวกถือเป็นอีกหนึ่งสิ่งมีชีวิตที่สามารถอาศัยอยู่ได้ทั้ง 2 สภาพแวดล้อม

ถึงแม้ว่าพฤติกรรมของปลวก จะสร้างหายนะให้กับทรัพย์สินในครัวเรือนของผู้คนได้อย่างมหาศาล และทำลายพืชผลทางการเกษตรบางชนิด

แต่อย่าลืมว่าการใช้สารเคมีในการกำจัดปลวกตามอำเภอใจของมนุษย์อาจสร้างหายนะต่อสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติโดยรอบได้

 

วงจรชีวิตปลวก
วงจรชีวิตปลวก : ที่มาของภาพ

ปลวกถือได้ว่ามีความสำคัญต่อการดำรงชีวิตของพืชในป่าไม่แพ้กัน เพราะปลวกจะกินต้นไม้ที่ตายแล้ว และท่อนไม้ที่ร่วงหล่น แล้วทิ้งสารอาหารต่าง ๆ ไว้มากมาย

ซึ่งสารอาหารเหล่านี้จะมีประโยชน์ต่อพืชบริเวณนั้น และช่วยให้พืชงอกงามขึ้นใหม่อีกครั้ง หากไม่มีปลวกในป่าก็อาจจะเต็มไปด้วยต้นไม้ที่ตายแล้ว ไม่เพียงเท่านั้น ปลวกยังมีบทบาทสำคัญที่ช่วยทำให้ระบบนิเวศเขตร้อนมีความสมดุล ดังนี้ 

  • ปลวกช่วยทำให้พืชในระบบนิเวศทะเลทรายเจริญเติบโตได้อย่างเต็มที่

เมื่อฝนตกน้ำสามารถซึมผ่านรูที่ปลวกขุดลงไปในดินได้ทันที่แทนที่จะระเหยออก หากบริเวณใดก็ตามที่มีจอมปลวกมาขึ้นจะส่งผลทำให้พืชบริเวณรอบ ๆ เจริญเติบโตและงอกงามขึ้นมาได้อีกครั้งหลังจากที่เหี่ยวเฉา 

  • ปลวกช่วยปรับปรุงคุณภาพของดิน 

ปลวกมีบทบาทสำคัญในการช่วยปรับปรุงคุณภาพของดินในป่า เนื่องจากปลวกจะสกัดเซลลูโลสที่มีอยู่ในเนื้อไม้เพื่อเป็นอาหาร และให้สารที่จำเป็นจำนวนหนึ่งในการปรับปรุงคุณภาพดินในป่า

และต้องขอบคุณแบคทีเรียและโปรโตซัวที่อยู่ในตัวของปลวก จึงทำให้มันสามารถกินไม้ มูลสัตว์ ตะไคร่น้ำ หรือแม้แต่สิ่งสกปรกได้ 

ดังนั้น ปลวกไม่ได้เพียงแต่ย่อยสลายต้นไม้ที่ตายแล้วเท่านั้น แต่มันยังสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมให้กับพืชบริเวณโดยรอบด้วย และรังที่มันสร้างขึ้นยังเป็นแหล่งทางน้ำที่ช่วยให้พืชใหม่เติบโตงอกงามได้อีกครั้ง

นอกจากนี้แม้แต่มูลปลวกก็ยังดีต่อดิน เพราะความเหนียวของมันจะช่วยป้องกันการพังทลายของหน้าดิน และแบคทีเรียในลำไส้ของปลวกช่วยดึงไนโตรเจนจากอากาศ ซึ่งเป็นปุ๋ยชั้นดีแก่ดิน และช่วยให้ดินรักษาสารอาหารไว้ได้ดี

  • ปลวกเป็นอาหารสำหรับสัตว์อื่น ๆ

ปลวกยังเป็นส่วนสำคัญของห่วงโซ่อาหารอีกด้วย เพราะไม่ว่าจะเป็น นก ลิงชิมแปนซี แมงมุม ค้างคาว กบ หรือแม้แต่มด ก็กินปลวกเป็นอาหาร ซึ่งในตัวของปลวกจะมีโปรตีนและไขมันสูง จึงเป็นแหล่งโภชนาการชั้นดีของสัตว์อื่น ๆ
 

รังปลวก ระบบนิเวศ
รังของปลวก : ที่มาของภาพ

RECENT POSTS